محاصره دریایی ایران و زنجیره تأمین دارو؛ وقتی اختلال در تجارت جهانی به سلامت مردم می‌رسد

دارویی که امروز در داروخانه عرضه می‌شود، ممکن است حاصل زنجیره‌ای از تأمین‌کنندگان در چند کشور مختلف باشد؛ از تولید ماده مؤثره در یک کشور تا ساخت محصول نهایی، بسته‌بندی، حمل بین‌المللی و ترخیص در کشور مقصد. در شرایطی که محدودیت‌های دریایی و ناامنی مسیرهای تجاری، تجارت خارجی ایران را با چالش روبه‌رو می‌کنند، پایداری این زنجیره بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. پرسش اصلی فقط این نیست که چه مقدار دارو وارد کشور می‌شود؛ مسئله این است که مواد اولیه، تجهیزات و محموله‌های ضروری چگونه و با چه هزینه‌ای به مقصد می‌رسند.

اختلال در مسیرهای تجاری می‌تواند هزینه و زمان تأمین کالا را افزایش دهد؛ بااین‌حال، میزان اثرگذاری آن بر دارو به نوع محصول، موجودی انبارها، کشور مبدأ، امکان پرداخت و دسترسی به مسیرهای جایگزین بستگی دارد. بنابراین، بررسی امنیت دارویی کشور بدون توجه به وضعیت حمل‌ونقل بین‌المللی و شبکه تأمین، تصویر کاملی از مسئله ارائه نمی‌کند.

چرا تولید داخلی به معنای بی‌نیازی از واردات دارو نیست؟

ایران بخش بزرگی از داروهای موردنیاز خود را در داخل تولید می‌کند، اما تولید داخلی لزوماً به معنای تأمین تمام مواد و تجهیزات موردنیاز از منابع داخلی نیست. برخی کارخانه‌ها برای تولید دارو به مواد مؤثره، مواد جانبی، فیلترهای تخصصی، تجهیزات آزمایشگاهی یا قطعات صنعتی وارداتی وابسته‌اند. بنابراین، حتی اگر محصول نهایی در ایران ساخته شود، اختلال در تأمین یکی از اجزای ضروری آن می‌تواند برنامه تولید را تحت تأثیر قرار دهد.

این وابستگی در همه داروها یکسان نیست. بعضی محصولات امکان تأمین از چند منبع را دارند، درحالی‌که تهیه برخی مواد تخصصی یا داروهای پیچیده ممکن است به تعداد محدودی تولیدکننده وابسته باشد. در چنین شرایطی، زمان تأمین مجدد کالا و امکان جایگزینی تأمین‌کننده به اندازه ظرفیت تولید اهمیت پیدا می‌کند.

پژوهش‌های منتشرشده درباره اثر تحریم‌های اقتصادی بر دسترسی به دارو در ایران نیز نشان داده‌اند که محدودیت‌های تجاری و مشکلات تراکنش‌های مالی می‌توانند دسترسی پایدار به برخی داروها را دشوار کنند. این مسئله یادآوری می‌کند که امنیت دارویی تنها به ظرفیت تولید یا موجودی فیزیکی دارو وابسته نیست؛ تأمین مالی و عملکرد مطمئن زنجیره عرضه نیز نقش مهمی دارند.

منبع: پژوهش منتشرشده در مجله سلامت مدیترانه شرقی سازمان جهانی بهداشت

معافیت دارو از تحریم‌ها؛ چرا تأمین کالا همچنان دشوار است؟

در برخی چارچوب‌های تحریمی، برای تجارت بشردوستانه از جمله دارو و تجهیزات پزشکی استثناها یا مجوزهایی وجود دارد. بااین‌حال، مجاز بودن فروش یک کالا لزوماً به معنای آسان بودن انتقال پول، بیمه محموله، پیدا کردن شرکت حمل‌ونقل یا انجام تمام مراحل واردات نیست.

برای مثال، ممکن است فروشنده خارجی آمادگی عرضه یک ماده اولیه را داشته باشد، اما انتقال وجه به دلیل محدودیت‌های بانکی زمان‌بر شود. در مرحله بعد نیز افزایش هزینه بیمه، تغییر برنامه حرکت کشتی‌ها یا نیاز به استفاده از مسیر جایگزین می‌تواند زمان تحویل را طولانی‌تر کند. در نتیجه، محموله‌ای که از نظر قانونی امکان فروش دارد، ممکن است در عمل با تأخیر به دست خریدار برسد.

دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا در توضیحات رسمی خود به وجود استثناها و مجوزهای مرتبط با صادرات کالاهای بشردوستانه به ایران اشاره می‌کند. این چارچوب‌ها شرایط مشخصی دارند و همه طرف‌ها یا تراکنش‌ها را دربرنمی‌گیرند. ازاین‌رو، وضعیت هر معامله باید با توجه به مقررات مربوط و شرایط واقعی پرداخت و حمل بررسی شود.

منبع: توضیحات رسمی OFAC درباره تجارت بشردوستانه با ایران

در کنار خود محموله، اسناد تجاری و مدارک موردنیاز برای پیگیری سفارش‌ها نیز باید به‌موقع میان طرف‌های معامله جابه‌جا شوند. هرچند ارسال مدارک با حمل محموله‌های دارویی یکسان نیست، دسترسی به خدمات مناسب برای جابه‌جایی اسناد می‌تواند بخشی از نیازهای عملیاتی کسب‌وکارهای فعال در تجارت منطقه‌ای را پوشش دهد. برای افرادی که به ارسال اسناد به کشور همسایه نیاز دارند، اطلاعات مربوط به پست مدارک به ترکیه نیز کاربردی است.

وقتی مسیر دریایی مختل می‌شود، چه گزینه‌هایی باقی می‌ماند؟

حمل‌ونقل دریایی به دلیل ظرفیت بالا، یکی از روش‌های اصلی جابه‌جایی محموله‌های تجاری در جهان است. اما در شرایطی که تردد در برخی مسیرها با محدودیت، ناامنی یا افزایش هزینه مواجه می‌شود، شرکت‌ها ناچارند گزینه‌های دیگری را نیز بررسی کنند. حمل هوایی، مسیرهای زمینی و ترکیب چند روش حمل می‌توانند در بعضی شرایط بخشی از نیازهای تجاری را پوشش دهند؛ هرچند هیچ‌کدام برای تمام کالاها و مسیرها جایگزین کامل حمل دریایی نیستند.

انتخاب مسیر جایگزین به عواملی مانند کشور مبدأ، نوع کالا، حجم و وزن محموله، زمان تحویل، مقررات گمرکی و امکان عبور از کشورهای واسطه بستگی دارد. برای محموله‌های فوری و کم‌حجم، حمل هوایی ممکن است قابل بررسی باشد؛ در مقابل، هزینه این روش برای کالاهای حجیم می‌تواند محدودیت ایجاد کند. حمل زمینی نیز تنها زمانی گزینه مناسبی است که مسیر، مرزهای مورد استفاده و مقررات ترانزیت اجازه انتقال محموله را بدهند.

در مسیرهای منطقه‌ای، ترکیه نیز یکی از کشورهایی است که در بررسی بعضی گزینه‌های حمل زمینی و ترکیبی مطرح می‌شود. البته امکان استفاده از این مسیر به شرایط روز مرزها، مقررات عبور، مبدأ و مقصد محموله و نوع کالا بستگی دارد و نمی‌توان آن را جایگزینی قطعی برای همه مسیرهای دریایی دانست. کسب‌وکارهایی که به دنبال شناخت خدمات این مسیر هستند، می‌توانند اطلاعات مربوط به باربری به ترکیه را بررسی کنند.

تجارت منطقه‌ای تنها به ارسال کالا از ایران به کشورهای همسایه محدود نیست. واردات مواد اولیه، کالاهای تجاری و محصولات موردنیاز کسب‌وکارها از ترکیه نیز به برنامه‌ریزی برای حمل، اسناد تجاری، تشریفات گمرکی و انتخاب مسیر مناسب نیاز دارد. برای آشنایی با این فرایند می‌توان جزئیات ارسال بار از ترکیه به ایران را بررسی کرد.

هزینه حمل فقط کرایه نیست؛ تغییر مسیر چگونه قیمت نهایی را بالا می‌برد؟

وقتی مسیر حمل تغییر می‌کند، هزینه نهایی محموله ممکن است از چند جهت تحت تأثیر قرار بگیرد. افزایش کرایه، حق بیمه، هزینه جابه‌جایی میان وسایل حمل، انبارداری، تشریفات گمرکی و زمان بیشتر برای تحویل، همگی می‌توانند در محاسبه هزینه نهایی نقش داشته باشند. البته میزان تغییر هزینه برای همه کالاها یکسان نیست و باید بر اساس مسیر و مشخصات هر محموله بررسی شود.

در مورد کالاهای حساس، طولانی شدن زمان حمل ممکن است هزینه‌های دیگری نیز ایجاد کند؛ برای مثال، برخی محصولات به بسته‌بندی ویژه یا کنترل شرایط دما نیاز دارند. در چنین مواردی، صرفاً انتخاب ارزان‌ترین مسیر لزوماً بهترین تصمیم نیست و قابلیت اطمینان مسیر، شرایط نگهداری و زمان تحویل نیز باید در نظر گرفته شود.

آشنایی با عوامل مؤثر بر قیمت حمل بین‌المللی برای واردکنندگان، تولیدکنندگان و کسب‌وکارهایی که از چند کشور کالا تهیه می‌کنند اهمیت دارد. هزینه نهایی تنها به وزن محموله وابسته نیست؛ حجم، مبدأ و مقصد، روش حمل، خدمات جانبی و مقررات مربوط نیز در آن نقش دارند.

امنیت زنجیره تأمین؛ مسئله‌ای فراتر از ورود یک محموله

اختلال در تجارت خارجی نشان می‌دهد که پایداری تأمین کالاهای ضروری به هماهنگی چند بخش وابسته است: تأمین‌کننده، خریدار، بانک، بیمه‌گر، شرکت حمل‌ونقل، گمرک و شبکه توزیع. ضعف یا تأخیر در هر یک از این حلقه‌ها می‌تواند کل فرایند را کند کند.

برای کاهش آسیب‌پذیری، شرکت‌ها و نهادهای مسئول می‌توانند تأمین‌کنندگان جایگزین را شناسایی کنند، زمان تأمین مجدد اقلام مهم را در برنامه‌ریزی خود لحاظ کنند، وضعیت موجودی کالا را دقیق‌تر پایش کنند و پیش از بروز بحران، مسیرهای جایگزین قانونی و عملیاتی را بررسی کنند. در حوزه دارو، این برنامه‌ریزی باید با توجه به اولویت درمانی اقلام، شرایط نگهداری و ضوابط تخصصی واردات انجام شود.

تغییر مسیر حمل به‌تنهایی مشکل تأمین دارو را حل نمی‌کند؛ اما لجستیک منعطف و برنامه‌ریزی‌شده می‌تواند یکی از اجزای مدیریت اختلال باشد. به همین دلیل، شناخت روش‌های حمل بین‌المللی، هزینه‌های جانبی و محدودیت‌های مسیرها برای کسب‌وکارهایی که به واردات وابسته‌اند اهمیت دارد.

جمع‌بندی؛ مسیرهای تجاری و سلامت عمومی به هم پیوند خورده‌اند

محدودیت‌های دریایی و اختلال در تجارت خارجی، مسئله‌ای فراتر از تأخیر در رسیدن کالاها ایجاد می‌کنند. وقتی مواد اولیه، تجهیزات و محصولات ضروری به شبکه‌ای از مسیرهای بین‌المللی وابسته‌اند، افزایش ریسک حمل یا دشواری پرداخت می‌تواند بر هزینه و زمان تأمین اثر بگذارد. در صنعت دارو، این موضوع به دلیل اهمیت تداوم درمان و نیاز برخی بیماران به داروهای مشخص، حساسیت بیشتری دارد.

برای عبور از چنین شرایطی، دسترسی به اطلاعات معتبر، تنوع‌بخشی به منابع تأمین، برنامه‌ریزی برای مسیرهای جایگزین و مدیریت دقیق هزینه‌ها اهمیت پیدا می‌کند. تجربه اختلال در زنجیره‌های تجاری یادآور می‌شود که امنیت تأمین کالاهای ضروری تنها به تولید داخلی یا باز بودن یک مسیر وابسته نیست؛ بلکه نتیجه عملکرد هماهنگ مجموعه‌ای از حلقه‌های مالی، تجاری، حمل‌ونقل و توزیع است.

این مقاله یک رپورتاژ اگهی است . مسئولیت محتوا و خدمات بر عهده سفارش دهنده است و مجله پزشکی دکتر حصارکی مسئولیتی در این خصوص ندارد.

قطره اسپنیش فلای سفید چیست؟ راز تفاوت نسخه‌ها و نکاتی که قبل از خرید باید بدانید

ترمیم دندان چیست؟ راهنمای جامع انتخاب بهترین دندانپزشک و روش‌های درمانی

چرا حمل‌ونقل به یکی از حلقه‌های حیاتی زنجیره تأمین دارو تبدیل شده است؟

نحوه انجام حمام در تخت توسط پرستار سالمند | راهنمای کامل و اصولی